Opgroeien met tegenwind

Van bewustwording naar verandering

Hasse: ‘Het idee in Nederland is vaak dat je je kansen moet pakken. Als het niet goed met je gaat, dan heb je dat aan jezelf te danken. Maar armoede is geen individueel probleem. Het is een maatschappelijk probleem. Het is belangrijk om te blijven zeggen dat ongelijkheid bestaat en dat dit ook anders kan. Ongelijkheid is een keuze.

Door de bekende serie Klassen, waarvan ik ook de impactproducent ben, weet ik dat veel mensen na het kijken graag iets willen doen. Daarom knopen we ook een impacttraject vast aan de serie Opgroeien met tegenwind. Met mensen uit de armoedeketen die de energie en de wil hebben om iets te doen, proberen we zo van bewustwording naar verandering te komen.’

Eerlijker en menswaardiger armoedebeleid

Reshma: ‘Het echte werk begint na de uitzendingen en daarmee hopen we samen veel impact te maken. Samen Kansrijk en Gezond ondersteunt het impacttraject, dat ontwikkeld is door Stichting Een van de jongens en Collectief Kapitaal.’

Hasse: ‘We organiseren acht landelijke Meetups waarin we onze interne structuren onderzoeken en werken vanuit persoonlijke ervaringen en denkbeelden. We zijn ervan overtuigd dat iedereen in de keten, of je nou bij iemand thuis komt, beleidsmedewerker bent of in de politiek zit, kan bijdragen aan een leefbare samenleving voor iedereen.’

Reshma: ‘We moeten naar een eerlijker en menswaardiger armoedebeleid. Daartoe moeten we elkaar leren zien als mens in gelijkwaardigheid. In het impacttraject van Opgroeien met tegenwind staat een radicaal ander mensbeeld centraal: empathie voelen voor volwassenen zoals we die van nature voelen voor kinderen en vanuit daar handelen. Het veranderen van het systeem begint bij hoe we naar elkaar kijken en vervolgens hoe we met elkaar omgaan.’

Het wantrouwen in het systeem

Reshma: ‘Uit onderzoek en uit wat we van ons Gezinspanel horen, blijkt hoe belangrijk mensbeeld en taal zijn. De ongelijkheid en het wantrouwen die in het systeem verweven zitten, hebben een grote impact op mensen.”

Sanne: ‘Bijvoorbeeld bij het aanvragen van financiële bijdragen. Voor dít moet je hier aankloppen en voor dát weer daar. En voor allemaal moet je drie maanden aan bankafschriften aanleveren. Ze kennen je onderhand beter dan je jezelf kent. En oh wee als je een extra tandenborstel in de badkamer hebt liggen voor als je broer komt logeren. Dat is het wantrouwen in het systeem. Het wordt normaal gevonden. Maar ik vraag me echt af: waar zijn we mee bezig?’

Hasse: ‘Alleen al het feit dat er voor elk dingetje een apart potje is, hè? Dat is al wantrouwen, want dat betekent dat je zegt: “We vertrouwen jou niet met één bedrag dat je zelf mag uitgeven.” Het mensbeeld dat onder al die regels ligt is dat mensen gaan frauderen. Het is stigmatiserend, ja zelfs criminaliserend.

Sanne: ‘En de taal… In plaats van het zo simpel mogelijk te maken, zodat iedereen het kan lezen, staat er zoveel mogelijk tekst, om alle mogelijke scenario’s uit te sluiten. En als je ergens een foutje maakt, kunnen de consequenties enorm zijn.’

De sneeuwbal laten rollen

Hasse: ‘Armoede is een complex probleem. Mensen hebben het gevoel vast te zitten in systemen. Maar iedereen die erin functioneert heeft er wel degelijk invloed op. Jan Rotmans spreekt daarom over “de illusie van machteloosheid”. In onze impacttrajecten proberen we dat machteloze gevoel te doorbreken. Allereerst bij jezelf en vervolgens bij de mensen om je heen.

Ik doorloop nu zelf zo’n traject. Ik heb de afgelopen maanden veel gesproken met Collectief Kapitaal en word hierdoor meer gegrond in wat ik vind en voel over hoe we met armoede omgaan. Daardoor kan ik steeds beter mensen meekrijgen in dit onderwerp. De bedoeling van het impacttraject is om op deze manier voor en met iedereen de sneeuwbal te laten rollen.’

Reshma: ‘Het is een beweging en dat vind ik zo mooi. Als Samen Kansrijk en Gezond geven we de mensen om wie het gaat en alle dwarsdoeners in de keten een podium om het gesprek aan te jagen. De combinatie van de televisieserie, het impacttraject en de samenwerking met Collectief Kapitaal en het Gezinspanel is wat mij betreft goud.’

Sanne: ‘Ik denk ook dat de Meetups veel impact gaan hebben. Ik ben heel enthousiast.’

Het impacttraject van Opgroeien met tegenwind is ontworpen door Stichting een van de jongens en Collectief Kapitaal in samenwerking met BNNVARA en FNO. Het impactprogramma wordt gefinancierd door FNO, Fonds 21, Janivo, NPO, SOD Fonds & Fie van der Hoop fonds, Stichting DOEN en VSBfonds.

In 2026 en 2027 neemt Samen Kansrijk en Gezond deel aan:

• Landelijke meet-ups met mensen uit de hele armoedeketen, van ervaringsdeskundigen tot beleidsmakers. We onderzoeken ons mensbeeld en onze aannames over armoede door ontmoeting en zelfonderzoek.
• Twee verdiepende jaartrajecten met een kleinere groep deelnemers, die samen leren, reflecteren en het nieuwe perspectief in de praktijk brengen.
• Spin-off sessies die organisaties en gemeenten helpen het gedachtegoed duurzaam te verankeren.
• Een opleiding van trainers voor mensen met ervaringskennis, zodat zij gesprekken over mensbeeld, armoede en gelijkwaardigheid zelfstandig kunnen leiden.