Het Gezinspanel en Nederland 2040

Eén puzzel

Leonard Geluk: ‘In Nederland is het de bedoeling dat we beleid maken voor de lange termijn. Maar we zien dat de politiek zich vaak alleen bezighoudt met het hier en nu. Nederland 2040 is hier een reactie op. Want als je met elkaar zoekt naar wat op de lange termijn goed is voor Nederland, krijg je beter beleid.

Nederland 2040 is een denktank met een heel breed type deelnemers. Mensen met ervaringskennis, uitvoeringskennis, beleidskennis, wetenschappelijke kennis… Allemaal met een grote betrokkenheid bij de samenleving. Wat we willen bereiken is verstandig beleid voor de lange termijn door na te denken in samenhang en te luisteren naar de mensen zelf.

Op dit moment probeert de politiek alle vragen los van elkaar op te lossen in plaats van in hun onderlinge samenhang. We moeten af van die losse puzzelstukken. Het moet één puzzel worden. Keuzes rondom landbouw, natuur, wonen, economie… dat zijn samenhangende vragen. En dat geldt ook voor hoe mensen afhankelijk kunnen zijn van een veelvoud aan regels. En hoe dat tegen ze kan werken.

We zijn gestart met een boek: een schets van hoe Nederland groener, krachtiger en menselijker kan worden. Deze ideeën werken we nu stap voor stap uit. We hebben bijvoorbeeld voorstellen gedaan voor het coalitieakkoord. Deze zijn onvoldoende opgepakt, maar dat is ook een kwestie van op de poort blijven kloppen.’

Ervaringskennis als verrijking

Leonard: ‘Er bestaat in de politiek een soort wensdenken, in plaats van dat men de werkelijkheid ziet. Daarom vinden wij het heel belangrijk om mensen met ervaringskennis te betrekken bij Nederland 2040. Hoe pakt beleid uit in de praktijk, wat zijn de effecten? We hebben onlangs een sessie gehad waarbij Awad voor het eerst aanwezig was, als voorzitter van het Gezinspanel. Ik zie nu al dat deze ervaringskennis de voorstellen van Nederland 2040 gaat verrijken.’

Awad Elarbab: ‘Het Gezinspanel is een netwerk van mensen met ervaringskennis. Wij denken mee met de gebieden en projecten van Samen Kansrijk en Gezond, geven gevraagd en ongevraagd advies over nieuwe aanvragen en de koers van het programma en houden ons steeds vaker bezig met beleidsbeïnvloeding.’

Reshma Roopram: ‘Wij vinden dat de mensen om wie het gaat aan de voorkant van beleid betrokken moeten zijn. De beleidsbeïnvloeding die we aan het vormgeven zijn, onderbouwen we met de kennis uit het Gezinspanel en met ons programmaonderzoek. Daarmee heb je de ervaringskennis van de mensen om wie het gaat, de kennis en ervaring van de projectleiders en de resultaten van het onderzoek.

Nederland 2040 is voor ons een manier om al deze inzichten ook voor de lange termijn in te zetten én om met veel meer mensen het gesprek hierover te voeren.’

De kunst van een goed gesprek

Leonard: ‘Het Gezinspanel werkt niet alleen samen met Nederland 2040, maar ook breder met de VNG. We hebben de gedeelde wens om van elkaar te leren en gebruik te maken van elkaars expertise.’

Reshma: ‘Het Gezinspanel gaat bijvoorbeeld een workshop geven tijdens het komende VNG-congres: “De kunst van een goed gesprek”. Deze workshop is door het panel zelf ontwikkeld en heeft een try-out gehad op onze Landelijke dag. In de workshop onderzoeken we samen hoe mensbeeld en taal invloed hebben op participatie, wie de richting van een gesprek bepaalt, welke vragen ruimte maken voor echte samenwerking en hoe je een gesprek voert waarin we alle stemmen horen.

Ik vind het een heel waardevolle workshop en kijk er echt naar uit. Ook andere organisaties met interesse in deze workshop mogen ons hierover benaderen.’

De Grote Vereenvoudiging

Awad: ‘De eerste bijeenkomst van Nederland 2040 waarbij ik aanwezig was, vond ik erg interessant. Het is inspirerend om heel diep op onderwerpen in te gaan en echt over de lange termijn na te denken.’

Leonard: ‘We hadden het toen over de arbeidsmarkt. Een belangrijk onderwerp. Datzelfde geldt voor het Deltaprogramma “De Grote Vereenvoudiging”. Voor de meest kwetsbare mensen hebben we het in Nederland het ingewikkeldst gemaakt. Huurtoeslag, zorgtoeslag, kinderopvangtoeslag… Regelingen bij gemeenten met vaak wel veertig of vijftig verschillende potjes en processen. En een stelsel van onzekerheid daaronder. Zodat mensen denken: ik kan beter maar niets aanvragen, want het risico is te groot.

Als je een menselijker systeem wil, dan moet je ook een simpeler systeem maken. Een systeem waarin de verantwoordelijkheid niet ligt bij de inwoner en waarin de basis voldoende geregeld is. Het minimuminkomen moet hoog genoeg zijn en het pakket aanvullende regelingen vanuit gemeenten helder.

Maar omdat het systeem zo ingewikkeld is, is het ook ingewikkeld om er verandering in aan te brengen. Dan moeten alle ministeries tegelijk stappen zetten. Precies daar doet Nederland 2040 heel graag voorstellen voor.’

Denken én bewegen

Reshma: ‘Samen Kansrijk en Gezond ondersteunt verschillende innovatieve projecten. Juist om te kijken: waar stokt het en hoe kan het anders? Een voorbeeld is Robin Hood Project in Zeeland en de Achterhoek. Dit project wil dat gezinnen de bijdragen ontvangen waar ze recht op hebben. Hier zit de oplossing in een garantstelling. Robin Hood zorgt er namelijk voor dat de gezinnen niet zelf het risico dragen. Het project garandeert de aanvraag en zorgt daarmee dat mensen dúrven aanvragen.

Maar dit project werkt natuurlijk binnen het huidige systeem. Het is pleisters plakken, want je bent gebonden aan wet- en regelgeving. Daarom is De Grote Vereenvoudiging zo noodzakelijk.’

Awad: ‘Ik weet dat het Gezinspanel ook op dit onderwerp veel kan toevoegen en begrijp daarom de keuze om ons aan tafel te vragen heel goed. Ik hoop op een vruchtbare samenwerking waarin we elkaar kunnen versterken en ik kijk uit naar de volgende sessie.’

Leonard: ‘De combinatie van denken en organisaties in beweging krijgen, dat maakt Nederland 2040 heel krachtig. Het is best wel even duwen en trekken. Maar als het lukt, dan wordt het veel beter in Nederland voor heel veel mensen. We gaan er alles aan doen.’