Armoede in de media

Wat is er precies onderzocht?

Daniëlle: ‘We hebben gekeken naar de berichtgeving over armoede in grote Nederlandse kranten. Daarvan hebben we een aantal elementen uitgelicht. Hoeveel aandacht wordt er aan armoede besteed en op welke manier? Wat zien we daarin in zowel taal als beeld? Hoe verandert de berichtgeving in een verschuivend politiek landschap? Hoe vaak komen mensen zelf aan het woord, als mensen met ervaringskennis? En hoe worden ze dan geportretteerd: zien we hun kracht, zien we de gedetailleerdheid van de problematiek?

Ook de expertise van het Gezinspanel hebben we benut. Aan hen hebben we gevraagd om dagboeken bij te houden over hoe zij dit zelf tegenkomen. In de media, maar ook in hun dagelijkse omgeving. In contacten met de gemeente, voedselbank, school, buurthuis…’

Lees verder –>

Waarom is mensbeeld en taal in de media belangrijk voor de kansen van gezinnen in de samenleving?

Astrid: ‘Om vooroordelen en aannames weg te nemen, en om het stigma bespreekbaar te maken. Er is steeds meer aandacht voor armoede. Daar ben ik heel blij mee. En in de media gaat het niet meer alleen over mensen met een uitkering die bij de voedselbank lopen, maar bijvoorbeeld ook over werkende armen. Het is belangrijk dat er aandacht is voor alle verschillende omstandigheden die tot armoede kunnen leiden: opgroeien in een disfunctioneel gezin, niet de juiste huisvesting hebben, weinig opleiding, een migratieachtergrond… Mensen met vooroordelen kunnen nu denken: hé wacht even, het kan iedereen gebeuren. Mensen worden dan wat milder.’

Daniëlle: ‘Laten we vooropstellen dat het heel moeilijk is om als journalist een representatief beeld te schetsen van mensen in armoede, omdat iedere situatie uniek is. Er zijn zoveel omstandigheden die kunnen leiden tot een bepaalde situatie. Het is heel makkelijk om extremen te pakken bij een thema dat zoveel kanten en kleuren kent. Maar zorgvuldigheid is zo belangrijk. Zeker als journalist moet je in taal en beeld gedetailleerd kijken, omdat mensen die in een kwetsbare situatie zitten er niet bij gebaat zijn om ook nog eens te kampen met onwaarheden of overdrijvingen. Dat geldt voor heel veel thema’s, maar voor het thema armoede in het bijzonder.’

Hoe zou je dat aanpakken als journalist?

Astrid: ‘Je mag laten zien wat mensen niet hebben, maar het is mooier om daarnaast te laten zien wat mensen wel hebben én kunnen. Ik zie dat dit gelukkig steeds meer naar voren komt. Mensen die vrijwilligerswerk doen, zelf bij een voedselbank of een kledingbank werken… Ik merk daarin verandering in het nieuws.’

Daniëlle: ‘Ik zie dat ook. Dit noemen we “constructieve journalistiek”. Mensen worden niet alleen als slachtoffer neergezet en er wordt steeds meer in oplossingsrichtingen gedacht. Het is goed om te laten zien hoe mensen in hun situatie kunnen bewegen. Ook zodat andere mensen zich eraan kunnen optrekken. Daar kun jij zelf over meepraten, hè Astrid? Dat is een rol die jij veel pakt.’

Astrid: ‘Ik ben, als ervaringsdeskundige, gekozen tot buurtprofessional van het jaar vanuit TEAM ED en heb daar heel veel enthousiaste reacties op gekregen, ook van mensen met ervaringskennis zelf. Dus ja, dan ben je een rolmodel. Ik was aangemeld door een ervaringsdeskundige. Zij zei: “Jij bent echt mijn voorbeeld.”‘

Daniëlle: ‘Je ziet wel dat zodra mensen in armoede herkenbaar in beeld komen, ze ook door iedereen worden aangesproken. Ben je een keer geportretteerd door de krant en dan word je al snel gevraagd in praatprogramma’s. Het is een flinke druk om zo in de publieke belangstelling te staan. Dat moet je ook maar aankunnen, en willen.’

Astrid: ‘Ik merk dat schaamte een grote rol speelt. Toen wij die dagboeken gingen vullen voor het onderzoek, had zelfs ik zoiets van: moet ik dit wel allemaal opschrijven? Dat zit heel diep. Je bent, als iemand die arm is of arm is geweest, altijd gewend om aangepast antwoord te geven, aangepast gedrag te vertonen. Dan is het best moeilijk om je open te stellen. Als de media anders gaan berichten over mensen in armoede, zal dat helpen de schaamte te verminderen.’

Wat is jullie belangrijkste aanbeveling voor journalisten?

Daniëlle: ‘Heb oog voor een goede diversiteit aan mensen en betrek mensen met ervaringskennis. Ook in journalistieke opleidingen is dit belangrijk.’

Astrid: ‘Langzaam komt het besef dat het werken met ervaringsdeskundigen van toegevoegde waarde is. Dit zou gewoon vanzelfsprekend moeten worden.’

Daniëlle: ‘Ik zie dat de studenten journalistiek die bij dit onderzoek betrokken waren, een empathie bij zichzelf wisten te raken, waardoor ze meer oog hebben gekregen voor mensen in een kwetsbare situatie. Dit kunnen we bij meer mensen voor elkaar krijgen.’